Kategorie
Rodzina Życie

Poezja nie gryzie

Miały być matury. Nie ma, bo jest wirus. Wczoraj syn znajomych, maturzysta, zapytał mnie czy czytałem Dziady Mickiewicza i czy też uważam że są beznadziejne? Zamarłem. Nic mi nie opadło, ale przez długą chwilę milczałem. W końcu odpowiedziałem że tak i III część czytałem pewnie ze dwadzieścia razy, II niewiele mniej. Uważam je za jedno z najważniejszych dzieł literatury europejskiej. Popatrzył na mnie jakbym był w kaftanie. Jego ojciec, mój dobry kolega, szybko podpowiedział, że to pewnie dlatego, że w liceum bawiłem się w aktorstwo i mimo pozorów zawsze byłem romantyczny. Wtedy ja popatrzyłem na niego, jak jego syn na mnie i milczeliśmy tak we troje, stojąc na Rynku, sto metrów (dosłownie) od Adasia. W końcu zamaskowani zaczęliśmy rozmowę o niczym. O pandemii, o wyborach, o pierdołach. Normalnie pogadamy jak nam otworzą Klub Kulturalny, nie przy dzieciach, w każdym razie swoich. Wtedy go zapytam o ten mój romantyzm, bo lekko mnie tym wkurwił.

Chłopakowi, może raczej młodemu mężczyźnie, bo przerósł już swojego ojca i mnie o głowę, wyhodował też prawdziwą brodę, której mu odrobinę zazdroszczę, jednak Dziady nie dawały spokoju. Mieliśmy się już pożegnać, gdy wypalił: nie rozumiem ile razy można czytać jedną książkę i to do tego nudną poezję? Nie mogłem mu przecież robić wykładu, nie jestem polonistą, więc popytałem: przeczytałeś te Dziady? Nie! Dlaczego? Tylko fragmenty były obowiązkowe. OK. Byłeś kiedyś zakochany? Tak. Miałeś złamane serce? Tak. Chciałeś kiedyś czegoś tak bardzo, że to było ważniejsze od ciebie? Tak, ale popatrzył najpierw na kumpla. Ciekawe czego on tak chciał? Nienawidziłeś kogoś? Tak. Masz przyjaciół? Tak. Biłeś się kiedyś? Tak. Zrobiłeś komuś coś naprawdę przykrego? Tak. Przeprosiłeś? Tak. Dostałeś kiedyś w skórę od rodziców? Tak, chrząknięcie i ucieczka wzrokiem. Ale jak by im się coś stało, to byś im pomógł? Tak. Pogodziłeś się z kimś? Tak. Myślisz, że się zmieniłeś przez ostatnie parę lat? Tak. Taka metamorfoza? Tak. Wierzysz w coś? Tak. Oglądałeś horrory? Tak. Bywasz ponury? Tak. Bawi cię czarny humor? Tak. Słuchasz muzyki (głupie pytanie, słuchamy tej samej ku zgrozie ojca, który jest skrzypkiem, sam jestem temu winny, kupowałem mu płyty)? No pewnie. Piosenki mają rymy? Tak. Słuchasz niektórych kawałków przez kilka dni w kółko? Tak. No to masz Dziady, znajdziesz w nich to wszystko, ale będzie opisane lepiej niż sam to wyrazisz. Jak się wczytasz to poczujesz. Jak nie, to albo masz większy talent, albo to zostaw. Nie zmuszaj się. Szkoła i tak się zaraz kończy. Nie wszystko musi ci się podobać, tak jak innym nie musi się podobać to co tobie, warto wiedzieć dlaczego. Byli tacy co palili książki, poezję też, zakończyłem. Kolega do mnie mrugnął, chłopak zaczął się zastanawiać i się rozeszliśmy. Popatrzyłem jeszcze za nimi. Znam ich prawie całe życie, są jak rodzina. Jakoś mi się dziwnie na sercu zrobiło. Może młody jednak kiedyś przeczyta? A jak nie, to nie.

Kategorie
Toksyczny Życie

Chemia

Choroba uczy pokory. Ale tylko niektóre swoje ofiary. Mnie nie nauczyła. Niczego. Nie zmieniłem się w płaczliwego starca za młodu, który odbiera siły każdemu z kim się zetknie. Nie pytałem Boga dlaczego ja, w nieustannej modlitwie. Nie przyjąłem jej jako kary. Zachowywałem ją dla siebie długo, podzieliłem się nią kiedy już wiedziałem, że albo mnie zmogła, albo z nią wygrałem. Mam do niej jednak żal, zabrała ludzi którzy powinni pozostać, zamiast mnie. Ja żyję, pozostałem. Ich nie ma, ja jestem. Nie stałem się ani silniejszy, ani słabszy, może tylko mniej pewny jutra. Nie wiem czy znowu nie wróci, bo jej w charakterze są właśnie powroty.

Poszedłem na badania. Zasłabłem w pracy. Miało być rutynowo. Atak paniki. Jaki atak? Byłem przemęczony. Okazało się, że nie. Zadzwonił do mnie lekarz, poprosił abym wrócił do szpitala. Posadził mnie na krześle i powiedział: I am really sorry, you have cancer. Lungs. Włosy stanęły mi dęba, czułem to. O jasna cholera, co on kurwa do mnie mówi? Zapytałem czy mogę wrócić jutro. Nie ma problemu, o której godzinie? Może rano? Dziewiąta? Ok. Ok. Wyszedłem z tego szpitala. Nienawidziłem go. Whittington Hospital. Straciłem w nim dwoje dzieci. Jedno urodziło się martwe, wcześniej drugie usunęła kobieta, która wybrała karierę, nie macierzyństwo. Ona jedna złamała mi serce. Właśnie tym.

Powoli wracałem do domu. Wolniej się nie dało. Dwa kilometry zajęły mi resztę dnia i pół nocy. Do wieczora popijałem w parku, zastanawiając się ilu statystycznie, mijających mnie ludzi ma raka. Potem siedziałem w pubie, tępo wpatrując się w telewizor, udając że podniecam się piłką nożną. Stanąłem w drzwiach, wytłumaczyłem się czymś, padłem na kanapę, zasnąłem, wstałem z trudem. O ustalonej porze spotkałem się ze znanym mi już doktorem. Kac straszliwy, kolejne badania, długa rozmowa, analizowaliśmy szanse, ustaliliśmy terapię i to, że w tym miejscu leczyć się nie będę.

Postanowiłem zmienić pracę na lżejszą. Znalazłem tuż obok szpitala, gdzie miałem się leczyć. Zbieg okoliczności? Nie wierzę, musiałem dobrze szukać. Byłem managerem, nikt o nic nie pytał, wychodziłem na przerwach. Kroplówka, chemia, kroplówka, powrót, zombie, udawanie. Pojawiła się terapia w fazie badawczej. Jasne że spróbuję. Przestałem łysieć. Zadziałała. Naświetlania sprzętem, jakby mnie wysyłali w kosmos. Wreszcie operacja, w innym kraju. Powiedziałem przed wyjazdem co się dzieje. Udało się. Dwie małe okrągłe blizny, zamiast wielkiego cięcia na pół pleców. Mediolański dizajn.

Dziesięć lat później. Boli mnie brzuch. Pewnie niestrawność. Ale całymi miesiącami? Kiedy inny lekarz sadzał mnie na krześle, nie czekałem. Wrzody i rak? Tak, skąd pan wie? To nie pierwszy raz. Jaki? Taki? Inny? Tak. To nie przerzuty? Nie. Po tylu latach? No tak, nie możliwe. Tym razem nie wybrzydzałem. Znowu chemia, znowu o tym nie mówię. Powiedziałem szefowi, który stał się moim przyjacielem i dziewczynie, którą przypadkowo spotkałem i stała się na chwilę najbliższą mi osobą. I jej i jemu obiecałem, że nigdy ich nie okłamię. Dotrzymałem słowa. Znowu się udało. Ale nie będę czekał na, do trzech razy sztuka. Śmierć nie puka trzy razy.

Kategorie
Toksycznym Życie

Żyd

Słowo klucz. Powiesz je głośno i zaczynasz czuć jego siłę. To słowo ma bliskoznaczne odpowiedniki: Cygana, Murzyna, Chińczyka, Araba, Homoseksualistę i ostatnio Ukraińca. One znowu mają swoje: Rumuna, Żydóweczkę, Mośka, Czarnucha, Asfalta, Żółtka, Bambusa, Pedzia, Ruska, Banderowca. Słownik stale się powiększa.

Mam żydowskie korzenie, dalekie, ale mam. Nie tylko te. Po trosze jestem Tatarem, Rusinem, Czechem, Austriakiem, Litwinem, Szwedem i oczywiście Polakiem. Podobno także Rosjaninem, Szkotem, Ormianinem, Francuzem i Węgrem, co jednak nie wywołuje wrażenia. Ważny jest Żyd. Kiedy o tym wspomnę pojawia się zgrzyt, nawet u ludzi, których znam od dawna. Jakbym ich oszukał, nie uprzedzając zawczasu. Zaczynają na mnie patrzeć inaczej. Jakbym sparszywiał.

Zawsze mnie dziwiło, dlaczego kraj w którym się urodziłem, stał się rasistowski, homofobiczny i antysemicki. Nie był taki przez większość swojego istnienia. Raczej odwrotnie, był oazą tolerancji. Niektórzy z moich przodków, nie żyli przecież w strachu przed linczem, a byli protestantami, muzułmanami, prawosławnymi, unitami, wyznawcami judaizmu, w katolickim i wielonarodowościowym państwie, które określiło się przedmurzem chrześcijaństwa, gdzie chrześcijanie stanowili marginalną większość. Skąd ta ksenofobia? Czemu mi ją wpajano, nawet przy rodzinnym stole, gdzie wszyscy mieliśmy mieszane pochodzenie, pozwalając sobie na żenujące żarty i komentarze, zupełnie nie licujące z prezentowanym na co dzień dystansem i grzecznością? Jak to mam wytłumaczyć moim dwóm synom, którzy mają matki, Finkę i Włoszkę? Jak przestrzec przed tym syna i córkę, Polaków z krwi i kości, jak ja? Co byłoby, gdyby matki moich dzieci nie były Europejkami, ale należały do innych ras? Co byłoby, gdyby nie to, że prawie każdy Polak ma w sobie Żyda?

Odpowiedź mogę znaleźć tylko w historii. Nasz naród ma ją wyjątkowo skomplikowaną i trudną. Prawie sto pięćdziesiąt lat podległości trzem zaborcom, którzy chcieli nas pozbawić szacunku do siebie samych i kolejne pięćdziesiąt, w których chciano nas wyniszczyć biologicznie i odebrać nam prawo do własnych przekonań i wiary. Jedenaście pokoleń, z przerwą na jedno, urodzone w wolnym kraju, uczyło się nienawiści i wyboru, albo z nimi, albo nim przeciw. Zanik klas, koniec panów i poddaństwa, emancypacja, powszechny nacjonalizm i wojny, brak oświaty dokonały reszty. Jedynie Żydzi wciąż rozproszeni w diasporach, bez własnej ojczyzny, trzymali się z boku, pracując jednak wytrwale dla siebie i innych. Chcąc zachować tożsamość, w większości opierali się asymilacji, nawet za cenę pogromów wiedząc, że największy lęk wywołuje nieznane. Zaiste odważny naród.

Ponad połowę dorosłego życia spędziłem poza Polską. Chociaż nie odczułem prawie nigdy wyalienowania ze społeczeństwa w którym żyłem, nauczyłem się jednego. Najpierw ja, potem ja, dopiero na końcu naród, nawet narody. Mogę być Żydem. Chcę być Żydem!

Kategorie
Rodzina Życie

Starość

Przyglądam się jej. Ma ponad 90 lat. Jest moją babcią. Zastępowała mi, obecną na peryferiach dzieciństwa matkę, zapracowaną, zajętą własnymi sprawami. Odkąd pamiętam była siwa, całkiem albo odrostami. Marszczyła się coraz bardziej z dekady na dekadę. Zmniejszała się, aż stała się skórą i gnatem, lżejszym wydaniem siebie, tej gdy biegaliśmy po Rabczańskich ścieżkach zdrowia, godzinami graliśmy w karty, prowadziliśmy rozmowy o sprawach najważniejszych z ważnych. Dzisiaj jest biało-żółta, krucha, dotąd zawsze mocna, przykuła się do łóżka, oczekuje opieki. Nie jest już doświadczoną lisicą z zaczepnym błyskiem w oku. Znam ją lepiej niż ktokolwiek inny, wiek ją zabiera dzień po dniu. Poznałem jej tajemnice, nawet te bezwstydne, opowiedziane z naiwnością młodej dziewczyny, wiem kogo pragnęła, kogo nie lubi, przed kim udaje. I ona zna mnie najlepiej, nigdy przed nią niczego nie ukrywałem. Zazdrościmy sobie nawzajem. Ona mojej nieodpowiedzialności i przygód, ja jej zdolności przewidywania, perspektywy i zaskórniaków. Jesteśmy najbliższymi przyjaciółmi. Kochamy się, jak tylko może dwoje ludzi. Jedynie ona mogła mi powiedzieć, kiedy jej wyznałem, że pokochałem, znalazłem i straciłem przyjaciela, takiego jak ona, że to czas najwyższy, nauczę się wreszcie pokory i zdam się na kogoś, bo bez niej zawsze będę samotny i mam nie dbać o to, co pomyślą ludzie i mieć nadzieję, bo przecież nie jestem taki zły, jak mnie malują. Tylko ja jej mogłem odpowiedzieć, że nie jest lepsza, zawsze uciekała przed ryzykiem w bezpieczeństwo oczekiwań i gdyby nie ja, wierzyła by, że inaczej nie można. Z trudem przyjmuję, że pewnego dnia odejdzie. Jej brak zabli. Wolałbym jednak, by nie czekała na to, leżąc na wznak z poduszkami pod głową, nigdy nie ułożonymi jak należy, wpatrując się w galerię świętych obrazków i krzyży, których tak naprawdę nie znosi, a które przynoszą jej dziesiątkami ciotki i sąsiedzi, ale z energią, właściwą jej postaci. Żałuję, że nie mogę spędzać z nią tyle czasu ile bym chciał, mój optymizm stał się dla niej niebezpieczny, upór stawiania jej na nogi, po upadkach i wypadkach jest ponad jej siły.

Zżyłem się ze starością, nie ma w niej niczego, czego bym nie poznał. Można ją oswoić, ale nie jest to dziki koń stepowy, przyzwyczajony do wolności, którego można złamać. Jest ostrożna i polubowna, wciąż ma jednak charakter. Spłoszy się, gdy do czegoś się ją zmusi. Jest pamiętliwa, łatwo się obraża. Ma tę pamięć bardzo wybiórczą. Ograniczoną do rzeczy ważnych, tylko da niej. Wszystko zależy od jej sprawności i to w każdym wymiarze. Jej dni mogą być długie i nudne, nawet wypełnione bólem zużytego ciała, mogą być też krótkie, gdy odwiedza ją młodość i poza ekscytacją wprawia w senność, męczy swoim nadmiarem.

Znam ją, ale wolałbym, by nigdy nie nadeszła. Nie wiem czy jest ktoś, kto jest na nią przygotowany. Ja nie będę na pewno. Chociaż już ją prawie widzę, machającą do mnie z ławek w parkach, rękami mojej malutkiej córki, która mnie zapytała kilka razy; Tatku, czy ty jesteś stary? Dziecko. Jeszcze nie.

Kategorie
Psychika Toksyczny Życie

Infantylność dojrzałości

Nie znoszę dojrzałości. Odkąd musiałem dojrzeć, bo przystawało to z wiekiem, buntuje się we mnie dziecko, którym jestem do dzisiaj. Nagle, z dnia na dzień prawie, zabroniono mi naiwnej ciekawości, prawa do popełniania błędów, radosnych podskoków, gdy udało mi się nieosiągalne, niczym nie skrępowanego śmiechu z byle powodu, rzucania się głową w nieznane, pozostawiania niedokończonych planów, o których zapominałem, zawodu, bo ktoś mnie zranił. Zastąpiono to odpowiedzialnością, złotem milczenia, dostosowaniem i rolami, których nie wybrałem, siłą charakteru, umiejętnością liczenia zysków i strat, wybaczaniem i wyrozumiałością, trzymaniem reszty mocno pomiędzy pośladkami. Na wszelki wypadek, bo licho nie śpi, bo nie wolno dać sobie w kaszę dmuchać. Zabrano mi zabawki, dano kieliszek Wyborowej. Na początku było dobrze. Mogłem robić prawie wszystko na co miałem ochotę, albo pozwalała mi zawartość kieszeni, ewentualnie nie wkurwiłem doroślejszych ode mnie. Potem było boleśnie i to dosłownie, bo wdawałem się nieustanie w potyczki słowne, kończące się bójkami. To nie były uszczypnięcia, ale rozkwaszony nos, wybite zęby, połamane kości. Byłem drobny, ale zadziorny. Powody mogły być każde. Kto by przypuszczał, że z równą determinacją będę bronił zaczepioną dziewczynę kolegi, jak i książkę Marka Hłaski, której i tak nie przeczytał, dwa razy większy ode mnie zawodowy żołnierz. Zanim dostałem pierwszego sierpowego zaśpiewałem mu: czy to w zimie, czy to w lecie, poznasz chama po berecie. Na głowie miał czerwony. To go nie rozśmieszyło. Wylądowałem na pogotowiu, ale on w areszcie, bo wrócił do jednostki zakrwawiony i bez guzików przy mundurze. Chciałem mu odgryźć ucho. Zostaliśmy kumplami na jakiś czas. Ja wchodziłem cichaczem na wojskową siłownię, i wynosiłem mu wędliny na sprzedaż, on czytał wszystko co mu poleciłem.

Po dojrzałości przyszedł czas na dorosłość. Tej nie lubię równie mocno. Zmieniła mi się twarz. Przestałem być chłopięcy, chociaż pozostałem nadal szczupło chudy. Z ty, zmieniłem się na pan. Długo się ociągałem. Mając ponad trzydzieści lat nadal byłem proszony o dowód przy barze. W końcu alkohol, papierosy, praca i imprezowanie, nawet ponad siły, zrobiły swoje. Posiwiałem. Widzę już zmarszczki, przygarbienie zmienia się w garbatość. Może tylko pozostaje satysfakcja, gdy widzę zainteresowanie mną kobiet, czasami w niebezpiecznie młodym wieku i zazdrość dorastających mężczyzn, gdy pomykam na nartach albo rolkach, albo dam komuś w mordę. Z pewnością nie wiedzą, że jestem bardziej infantylny niż oni.

Nie wiem kiedy, ale przyjdzie czas na starość, jeżeli jej dożyję. Już czuję do niej niekłamaną niechęć. Nie chcę myśleć jak to będzie. Mam jeszcze sporo do zrobienia, muszę nadrobić czas dojrzewania i dorosłości. Mam wciąż dzieci, które chcę wychować i te którym chciałbym pomóc. Może pojawią się jeszcze nowe? Oby, nawet chyba wiem z kim. Nabrałem dystansu, ale dziwię się, że w lustrze nie widzę już małego chłopca, który ma ochotę znowu coś porządnie nabroić, dla zasady.